Stemmen uit het Verleden is de huidige naam voor een verzameling dialectbanden die in de loop van de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw aan de Universiteit Gent tot stand is gekomen op initiatief van de professoren Willem Pée en Valeer Vanacker. Zij namen het initiatief om bandopnemingen te maken voor elke plaats in Vlaanderen. De collectie bevat 783 banden voor 550 plaatsen, vooral in Frans-, West- en Oost-Vlaanderen; de oudste spreker (uit Bossuit) is geboren in 1871. De banden bevatten de levensverhalen van honderden sprekers geboren omstreeks de eeuwwisseling van de 19de en de 20ste eeuw met unieke getuigenissen van Vlaamse IJslandvaarders, verhalen over de opkomst van fietsen, auto’s, elektriciteit enz. De verzameling werd bovendien samengevoegd met opnames van het Nederlandse Meertens Instituut (Nederlandse Dialectenbank). Beide collecties vormen samen dé referentie voor een overzicht van de authentieke dialecten in het Nederlandse taalgebied.
De hele verzameling is nu gedigitaliseerd. Verschillende opnames zijn daarenboven voorzien van handige geschreven samenvattingen in het Algemeen Nederlands. Je kan op de kaart zoeken naar plaatsen en daarvan de opname laten afspelen. Zoek je fragmenten over een specifiek onderwerp? Zoek dan beter op thema of op samenvatting. De zoekopdracht ‘legerdienst’ levert je bijvoorbeeld alle opnames op waarin dit thema aan bod komt.De hele verzameling is nu gedigitaliseerd en de meeste opnames zijn voorzien van handige geschreven samenvattingen in het Algemeen Nederlands.
1. De kaart
Via de functie zoeken op de kaart, worden alle opnames weergegeven op een digitale kaart. Door te scrollen, zoom je in en kan je een opname naar keuze aanklikken. Een kader met info geeft je een eerste indruk van de gespreksinhoud. Je kan de opname beluisteren, of een andere zoeken. De kaart geeft je meteen een beeld van welke opnames er bestaan in je eigen (of een bepaalde) buurt!
2. De zoekfunctie
Naast de kaart, kan je de collectie ook doorzoeken met de zoekfunctie. Die gebruik je om gericht opnames van een specifieke plaats te zoeken, of om inhoudelijk te zoeken naar onderwerpen en thema’s die in de opnames aan bod komen. Kies de optie ‘plaats’, ‘thema’ of ‘samenvatting’ en voer een zoekterm in. De keuzelijst toont je in welke opnames jouw term voorkomt.
- Met plaats zoek je naar opnames uit een bepaalde stad of dorp.
- Met thema zoek je naar fragmenten uit opnames met een bepaald onderwerp.
- Met samenvatting doorzoek je alle samenvattingen van de opnames met jouw zoekterm.
Jokertekens bij zoeken op trefwoord:
[zoekopdracht] => [resultaat]
melk boter => alle opnames waar keyword ‘melk’ EN ‘boter’ voorkomt
melk OR boter => alle opnames waar keyword ‘melk’ OF ‘boter’ voorkomt
zuivel !melk => alle opnames waar keyword ‘zuivel’ (of onderliggende keywords) en NIET ‘melk’ voorkomt
wereldoo* => alle opnames waar een keyword voorkomt dat begint met ‘wereldoo’
*appel* => alle opnames waar een keyword voorkomt dat het woord ‘appel’ bevat
“Eerste Wereldoorlog” => gebruik “-tekens om keywords te omschrijven waarin spaties voorkomen
3. Trefwoorden
Een heleboel vrijwilligers hebben alle opnames in het verleden voorzien van trefwoorden om de collectie thematisch te kunnen doorzoeken. Omdat de trefwoorden niet gestandaardiseerd waren, was de thematische doorzoekbaarheid aanvankelijk echter niet optimaal. Doordat bij de ene band bijvoorbeeld ‘Wereldoorlog I’ stond en bij de andere ‘Eerste Wereldoorlog’, was het lang niet evident de collectie efficiënt te doorzoeken. Er is daarom een gestandaardiseerde trefwoordthesaurus ontwikkeld, die hiërarchisch is opgebouwd en ook voorzien is van alternatieve termen.
Gaandeweg worden de oude trefwoorden nu vervangen door nieuwe, gestandaardiseerde trefwoorden. Daarnaast noteren we nu ook tijdsindicaties bij de trefwoorden, zodat je meteen de relevante geluidspassage kunt vinden en beluisteren, en je dus niet door de hele opname moet. Voorlopig zijn er al 302 opnames thematisch doorzoekbaar aan de hand van de gestandaardiseerde trefwoorden. De andere opnames zullen in de toekomst onder handen genomen worden, maar in de tussentijd zijn ook die opnames thematisch doorzoekbaar aan de hand van de oude, niet-gestandaardiseerde trefwoorden.
Op 15 september 2021 werden de nieuwe zoekmodules voorgesteld op het symposium Stemmen uit het Verleden, een symposium over oraal erfgoed. De bijhorende brochure kan hier gevonden worden.
4. Samenvattingen
Om de inhoud van de opnames voor iedereen toegankelijk te maken, hebben een heleboel vrijwilligers zich ingezet om van zoveel mogelijk opnames een korte inhoud te maken in het Algemeen Nederlands. Die kan je openklikken en meevolgen als je een opname hebt opgezocht via de zoekfunctie.
Een leuk extraatje: Je kan er ook voor kiezen om de opname niet helemaal af te spelen, maar om meteen het thema of de passage die jou interesseert af te spelen. Dat doe je door op de luidsprekertjes te klikken in de korte inhoud.
5. Transcripties
Sommige opnames waren in de originele collectie voorzien van een handgeschreven of een getypte transcriptie. De transcripties waarvan de kwaliteit behoorlijk was, zijn gescand en aan de opnames toegevoegd. Hierin kan je het gesprek letterlijk meevolgen. Als er een transcriptie beschikbaar is, dan zie je een aanklikbare knop ‘pdf’ bij de opname in kwestie, als je de zoekfunctie gebruikt.
De transcripties op Dialectloket zijn doorgaans al van enige leeftijd, en variëren ook sterk in kwaliteit. Ondertussen zijn er verschillende nieuwe digitale transcripties gemaakt. Daarbij wordt nu met een uitgebreide handleiding gewerkt om uniformiteit te garanderen. Er wordt ook ‘gealigneerd’ getranscribeerd, wat wil zeggen dat de tekst als een ondertitel aan de audio vasthangt. Met dank aan veel jobstudenten en vrijwilligers, zijn er momenteel al heel wat uniforme en kwalitatieve transcripties voor de dialectbanden beschikbaar. De nieuwe transcripties vormen de basis van het Gesproken Corpus van de zuidelijk-Nederlandse Dialecten (GCND), een gestructureerde verzameling teksten (gesproken en geschreven), die gebruikt wordt voor taalkundig onderzoek. De digitale transcripties zijn sinds oktober 2024 doorzoekbaar via https://gcnd.ivdnt.org/
Meer info: www.gcnd.ugent.be
Lees meer over
De verzameling dialectbanden van de Universiteit Gent
Prof. dr. Jacques Van Keymeulen (2014)
1. De verzameling dialectbanden [1]
Alle professoren Nederlandse taalkunde waren tot voor kort dialectologen; de verzamelingen dialectologische gegevens die in de loop van bijna 100 jaar aangelegd zijn, zijn dan ook zeer uitgebreid en worden gaandeweg gedigitaliseerd om ze voor vakgenoten en het publiek beter te kunnen ontsluiten.
Een belangrijke collectie is de verzameling dialectbanden die in de loop van de jaren 60 en 70 van de vorige eeuw tot stand is gekomen op initiatief van de professoren Willem Pée en Valeer Vanacker. Prof. Vanacker was een van de pioniers van de studie van de dialectsyntaxis, en voor die studie had hij het plan opgevat om van alle dialecten in Vlaanderen een goede bandopneming te (laten) maken van een zgn. ‘vrij gesprek’ met goede dialectinformanten. Die bandopnemingen zouden ook een belangrijke aanvulling kunnen betekenen bij het materiaal in de Reeks Nederlandse Dialektatlassen [2]. Het Dialectenbureau (nu ‘Meertens